De fase waarin data vooral werd gestuurd door techniek en marktlogica loopt zichtbaar ten einde. Rechters en toezichthouders grijpen steeds vaker direct in op hoe data wordt verzameld, verplaatst en benut. Nieuwe ontwikkelingen rond de Amerikaanse overname van TikTok, een waarschuwing van de Autoriteit Persoonsgegevens en meerdere rechterlijke uitspraken laten zien hoe snel die verschuiving gaat. Voor marktonderzoek, platformbeheer en dataverzameling verandert daarmee de basis.
▼
TikTok laat zien dat data geen abstract bezit is
Zoals eerder benoemd in de Daily Data Bytes draait de Amerikaanse ingreep bij TikTok niet om één app of één markt, maar om controle over een van de grootste sociale databronnen ter wereld. TikToks Chinese eigenaar ByteDance heeft bindende afspraken gemaakt met drie grote investeerders om iets meer dan 80 procent van de Amerikaanse activiteiten te verkopen aan een consortium van Amerikaanse en internationale partijen, waaronder Oracle, Silver Lake en de in Abu Dhabi gevestigde investeringsmaatschappij MGX. Gezamenlijk krijgen zij 45 procent van de Amerikaanse operatie in handen, terwijl ByteDance ongeveer 20 procent behoudt. De nieuwe entiteit, TikTok USDS Joint Venture LLC, moet de datastromen en het beheer in de VS overnemen en staat gepland om op 22 januari 2026 te worden afgerond.
AP maakt duidelijk dat toezicht dichterbij komt
Die ontwikkeling staat niet op zichzelf. Ook in Europa blijft TikTok onder scherp toezicht staan. De Autoriteit Persoonsgegevens waarschuwde recent dat het platform persoonsgegevens van Europese gebruikers blijft doorsturen naar China, ondanks eerdere toezeggingen. Daarmee verschuift de aandacht van beloften naar feitelijke uitvoering. Niet wat een organisatie zegt is doorslaggevend, maar wat er technisch en aantoonbaar gebeurt. Voor organisaties die werken met internationale platforms of cloudinfrastructuur onderstreept dit dat verantwoordelijkheid niet stopt bij de leverancier.
Juridische uitspraken trekken scherpere grenzen
Recente rechterlijke uitspraken laten zien hoe concreet rechters inmiddels ingrijpen in data-praktijken.
• Russmedia-zaak (Roemenië): in deze zaak oordeelde de rechter dat persoonsgegevens niet zonder duidelijke grondslag en transparante informatie voor advertentiedoeleinden mogen worden gebruikt. Vooral het gebrek aan heldere uitleg richting gebruikers woog zwaar.
• E-mailmarketing en ePrivacy versus AVG (zaak C-654/23): deze uitspraak bevestigt dat ePrivacy-regels leidend blijven bij elektronische communicatie. De AVG biedt geen achterdeur om e-mailmarketing toe te passen zonder geldige toestemming.
• IP-adressen en smartengeld (zaak C-654/25): het Hof maakte duidelijk dat IP-adressen persoonsgegevens zijn en dat onrechtmatige verwerking kan leiden tot immateriële schadevergoeding, ook zonder aantoonbare financiële schade.
Samen maken deze uitspraken duidelijk dat rechters strenger kijken naar transparantie, doelbinding en de juridische basis van datagebruik, met directe gevolgen voor onderzoek, marketing en platformbeheer.
Wat dit betekent voor marktonderzoek, platformbeheer en data-teams
Voor iedereen die in marktonderzoek werkt, betekent dit dat databronnen niet alleen representatief moeten zijn, maar ook helder uitlegbaar. Herkomst, gebruik en keuzes rond data moeten te verantwoorden zijn. Tegelijkertijd staan platformen en data-teams voor dezelfde opgave. Modellen moeten traceerbaar blijven, eigenaarschap en toegang duidelijk zijn vastgelegd en algoritmische keuzes juridisch verdedigbaar zijn. Organisaties die deze vragen pas stellen wanneer toezicht zich aandient, lopen onvermijdelijk achter de feiten aan.
De bredere beweging
TikTok, de waarschuwing van de AP en recente rechterlijke uitspraken wijzen allemaal dezelfde kant op. Data verschuift van technische grondstof naar juridisch afgebakend domein. Dat vraagt om andere keuzes, eerder in het proces. Niet omdat innovatie stopt, maar omdat vrijheid zonder verantwoording steeds minder ruimte krijgt.