Bijna de helft van de werkende Nederlanders denkt dat AI hun taken inmiddels prima kan overnemen. Volgens het onderzoek Belevingen 2025 van het Centraal Bureau voor de Statistiek denkt 41% dat hun werk deels vervangen kan worden door AI. 4% verwacht zelfs dat AI hun werk volledig kan overnemen.
▼
Het gaat hier niet om een technologische doorbraak, maar om perceptie. En juist die perceptie zegt veel over hoe organisaties naar de toekomst van werk kijken. In de data- en insightssector moet er daarom niet blind worden gestaard op de techniek, maar gekeken worden naar de psychologie: wat doet het met mensen als ze denken dat een algoritme hun werk kan doen? Dat heeft directe gevolgen voor besluitvorming, voor interne samenwerking en zelfs voor de manier waarop respondenten hun rol ervaren.
Opvallend is bovendien dat hbo- en wo-geschoolden en jongvolwassenen vaker dan gemiddeld aangeven dat AI hun werk kan overnemen. Juist in kennisintensieve sectoren, zoals data en insights, leeft dit gevoel dus sterker. En van de werkenden die denken dat AI hun werk kan overnemen, maakt bijna de helft zich daar zorgen over. Vrouwen blijken daarbij bezorgder dan mannen.
Perceptie beïnvloedt beslissingen
Dat bijna één op de twee werkenden denkt vervangbaar te zijn door AI, wijst op onzekerheid. Maar het heeft ook een ander effect: het beïnvloedt gedrag.
Tegelijk gebruikt 43% van de volwassenen met betaald werk AI al bij het uitvoeren van hun werkzaamheden. Interessant genoeg denken mensen die al met AI werken vaker dat hun werk geheel of deels vervangen kan worden (56%) dan mensen die dat nog niet doen (37%). Hoe dichter je bij de technologie zit, hoe realistischer het beeld wordt, of hoe confronterender het kan aanvoelen.
Voor data- en insightsprofessionals is dat ontzettend belangrijk. Niet alleen intern, maar ook richting respondenten. Als mensen denken dat algoritmes toch alles overnemen, kan dat hun motivatie om zorgvuldig te antwoorden beïnvloeden. Waarom zou je diep nadenken over een enquêtevraag als je denkt dat een systeem het uiteindelijk wel oplost? Perceptie stuurt uiteindelijk betrokkenheid.
Binnen organisaties werkt het net zo. Teams die denken dat AI hun werk overneemt, kunnen defensiever worden of juist te snel leunen op tooling zonder kritische reflectie. Beide hebben gevolgen voor de kwaliteit van onderzoek en besluitvorming.
De CBS-cijfers laten ook zien hoe mensen hun eigen toekomst inschatten. Wanneer professionals onzeker worden over hun rol, verandert hun houding. Sommigen houden kennis vast. Anderen schuiven verantwoordelijkheid sneller door naar technologie. In beide gevallen verschuift de dynamiek in teams.
Voor insightsafdelingen kan dat betekenen dat analyses minder kritisch worden bevraagd. Dat AI-output sneller als feit wordt aangenomen. Of dat er simpelweg minder ruimte is voor tegenspraak. Op het eerste gezicht lijken dat kleine verschuivingen, maar juist daar zit het risico. Zulke subtiele veranderingen werken direct door in de kwaliteit van beslissingen.
Wat betekent dit voor respondenten en het insightsvak?
De psychologie speelt ook aan de buitenkant van het proces. Als respondenten het gevoel krijgen dat hun data toch door machines wordt geïnterpreteerd, kan dat hun vertrouwen beïnvloeden. Transparantie over hoe AI wordt gebruikt, wordt dan belangrijker dan ooit.
Onderzoek draait om vertrouwen. Als dat vertrouwen afneemt, daalt de kwaliteit van input. En slechte input leidt tot slechte output, hoe geavanceerd de technologie ook is.
Binnen data en research verandert het werk. Routinematige taken worden sneller uitgevoerd. Analysecycli verkorten. Rapportages worden automatisch gegenereerd. Maar de echte verschuiving zit in verantwoordelijkheid. Professionals moeten niet alleen data duiden, maar ook uitleggen hoe AI wordt ingezet. Ze moeten kunnen aangeven waar technologie helpt en waar menselijk oordeel noodzakelijk blijft.
Het gaat er dus niet om of een algoritme je werk kán doen, maar hoe jij als expert de vinger aan de pols houdt. De echte uitdaging is om zelf aan het stuur te blijven zitten bij de interpretatie en de uiteindelijke beslissingen.