De vraag of kunstmatige intelligentie de mens creatief zal matchen en zal inhalen, klinkt steeds luider. Hoewel AI op dit moment voornamelijk word gesbruikt teksten te schrijven, beelden te maken of concepten te ontwikkelen, laat nieuw wetenschappelijk onderzoek zien dat die conclusie te kort door de bocht is.
▼
Onderzoekers van de Université de Montréal analyseerden hoe AI en mensen presteren op creativiteitstests. Hun studie, gepubliceerd in Scientific Reports, laat een genuanceerd beeld zien. AI verslaat het menselijk gemiddelde op sommige taken, maar blijft achter bij uitzonderlijk creatieve mensen.
Hoe creativiteit werd gemeten en wat dat zegt
De onderzoekers vergeleken de prestaties van generatieve AI-modellen met die van meer dan 100.000 menselijke deelnemers aan de hand van zogeheten divergent thinking-tests. Deze tests meten het vermogen om vanuit één startpunt veel verschillende en originele ideeën te bedenken. Een centrale rol speelde daarbij de Divergent Association Task (DAT), een methode waarbij deelnemers tien woorden moeten noemen die zo min mogelijk met elkaar samenhangen. Hoe groter de semantische afstand tussen de woorden, hoe hoger de creativiteitsscore. Hoewel de test taal gebruikt, meet het geen woordenschat, maar bredere cognitieve creativiteit.
Bij mensen correleren de resultaten sterk met andere gevestigde creativiteitstests die worden ingezet bij ideeontwikkeling, schrijven en probleemoplossing. AI bleek in staat het menselijk gemiddelde op deze taak te overtreffen, maar zodra de lat hoger werd gelegd, bijvoorbeeld bij creatieve schrijftaken, behielden de meest creatieve mensen een duidelijke voorsprong.
Waar mensen AI voorbijstreven
Het beeld kantelt zodra de onderzoekers kijken naar de hoogste creativiteitsscores. De meest creatieve mensen presteren consistent beter dan AI. Hun ideeën zijn origineler, verrassender en inhoudelijk rijker. Volgens de onderzoekers ligt het verschil in hoe ideeën ontstaan. AI combineert vooral bestaande patronen. Mensen doen iets anders. Zij doorbreken dat beeld, simpelweg door mens te zijn. Ze putten uit context, persoonlijke ervaringen en emotie om tot nieuwe invalshoeken te komen. Dat onderscheid blijft zichtbaar, zelfs bij de nieuwste AI-modellen.
De studie laat zien dat AI vooral geschikt is, niet om over te nemen maar om creatieve processen te ondersteunen. Het systeem functioneert als ideeëngenerator, niet als eindverantwoordelijke maker. AI levert snelheid en schaal en maar de persoon achter de computer levert richting en betekenis. Voor organisaties betekent dit dat creativiteit anders wordt georganiseerd. Minder tijd gaat naar het bedenken van eerste ideeën. Meer aandacht gaat naar selectie, interpretatie en aanscherping.
Waar mens en AI uit elkaar lopen
AI laat zien hoe ver het kan komen in creatieve taken, maar intelligentie en creativiteit blijven meer dan snelheid en variatie. Wie wil begrijpen hoe slim AI inmiddels is en waar die grens ligt, kan ook het recente artikel op Daily Data Bytes lezen over de vraag wie slimmer is: een kind of AI. Dat stuk laat zien hoe snel de lat voor menselijke intelligentie wordt verlegd.