Discriminerende taal ontstaat niet in een vacuüm. Onderzoek van de Universiteit van Amsterdam laat zien dat uitspraken in de Tweede Kamer en berichtgeving in de media meetbaar samenhangen met discriminerende reacties online. Soms zet de politiek de toon, soms volgt de politiek het publieke sentiment. Die voortdurende wisselwerking vormt de kern van het onderzoek.
▼
Voor iedereen die werkt met rapporten, surveys en trendanalyses is dat meer dan een maatschappelijke constatering. Het laat zien dat publieke opinie geen stilstaand gegeven is, maar een proces dat zich in de tijd ontwikkelt en verandert. Wat zichtbaar wordt, is geen los incident, maar een structurele dynamiek die vraagt om een andere manier van meten en interpreteren.
Van incident naar klimaat
De onderzoekers analyseerden tien jaar aan data: miljoenen YouTube-reacties, honderdduizenden bijdragen in de Tweede Kamer en ruim een miljoen krantenartikelen, verspreid over de periode 2014 tot 2024. In plaats van losse uitspraken te tellen, ontwikkelden de onderzoekers een tijdreeksbenadering waarmee ontwikkelingen in discours over langere tijd zichtbaar worden.
Discriminatie wordt zo niet benaderd als een optelsom van incidenten, maar als een klimaat dat zich ontwikkelt. De analyse kijkt niet alleen naar hoe vaak bepaalde termen voorkomen, maar ook naar de toon van uitingen, het moment waarop veranderingen optreden en de samenhang tussen verschillende domeinen. Daardoor wordt zichtbaar hoe uitingen elkaar in de tijd beïnvloeden en versterken.
Wat laat de data zien?
De resultaten laten zien dat politieke uitspraken regelmatig voorafgaan aan pieken in discriminerende taal online. Met name rond thema’s als religie en herkomst worden deze dynamieken zichtbaar. Het gaat niet om een constante lijn, maar om terugkerende momenten waarop parlementair debat samenvalt met een verandering in online taalgebruik.
Tegelijkertijd werkt de relatie ook andersom. In bepaalde periodes blijken online reacties voorspellend voor latere politieke uitingen. Daarmee ontstaat een feedbackmechanisme waarin politiek, media en publiek elkaar beïnvloeden.
Ook kranten spelen hierin een rol. Kranten volgen vaak het parlementaire debat, maar blijken soms zelfstandig samen te hangen met veranderingen in online discussies. Media functioneren daarmee niet alleen als verslaggever, maar ook als schakel in de dynamiek.
Wat dit onderzoek methodologisch interessant maakt
De kracht van het rapport zit niet alleen in de uitkomsten, maar in de manier waarop die tot stand komen. Het onderzoek combineert keywordanalyse, analyse van de toon van uitingen en classificatie via taalmodellen. Vervolgens worden tijdreeksen onderzocht op onderlinge samenhang en duidelijke breukmomenten.
Die combinatie maakt zichtbaar wat in veel analyses verborgen blijft. Keywordlijsten alleen missen context. Modellen die de toon van teksten beoordelen kunnen impliciete frames over het hoofd zien. Door meerdere technieken te combineren ontstaat een robuuster beeld van verschuivend discours.
Daarnaast laat het rapport zien hoe belangrijk tijd is in data-analyse. Veel onderzoeken blijven steken in momentopnames: een survey, een peiling, een contentanalyse op één punt in de tijd. Dit onderzoek toont juist hoe verbanden zich opbouwen, kantelen en soms plots veranderen.
In de grafieken worden duidelijke breukmomenten zichtbaar rond maatschappelijke gebeurtenissen, zoals verkiezingen. Zulke omslagpunten maken duidelijk dat data zelden lineair verlopen. Een stabiele trend kan plots veranderen wanneer het publieke debat verschuift.
Wat dit breder betekent
Het rapport onderstreept dat publieke opinie geen vaststaand gegeven is. Publieke opinie ontstaat in wisselwerking tussen instituties, media en online gemeenschappen. Wie werkt met rapporten, trendanalyses of surveydata doet er goed aan die context mee te wegen.
Correlatie is geen sluitend bewijs van causaliteit, zo benadrukken de onderzoekers zelf. Toch geeft de analyse richting. De uitkomsten maken zichtbaar waar beweging ontstaat en waar discours versnelt.
Uiteindelijk draait het niet alleen om wat mensen zeggen, maar om hoe dat spreken zich in de tijd ontwikkelt. Wie trends wil begrijpen, kijkt daarom niet alleen naar inhoud, maar ook naar timing, volgorde en onderlinge beïnvloeding.
Misschien ligt daar de belangrijkste les: publieke dynamiek laat zich meten, maar alleen wanneer we bereid zijn verder te kijken dan het moment zelf.