Nederland wil de stap maken van AI-experimenten naar werkelijke uitvoering. Dat blijkt uit de AI-agenda 2025–2027 van de AI Coalitie voor Nederland. De agenda schetst hoe beleid, infrastructuur en samenwerking de komende jaren worden ingericht en geeft daarmee duidelijke signalen af aan bedrijven over de richting van AI-wetgeving en strategie in Nederland.
▼
Van ambitie naar uitvoering
De agenda maakt duidelijk dat AI geen los innovatieproject meer is, maar wordt gezien als richtinggevende infrastructuur. Wereldwijd namen investeringen in generatieve AI in 2023 toe tot 178 miljard dollar. Nederland blijft hierin op dit moment achter in adoptie. Slechts 8 procent van de Nederlandse bedrijven gebruikt momenteel AI-technologieën, tegenover 15 procent in Duitsland en 13 procent in Frankrijk. De komende jaren moeten die achterstand en het gebrek aan samenhang worden ingehaald.
Opbouw van infrastructuur
Een belangrijk speerpunt is de opbouw van nationale AI-infrastructuur. Nederland zet in op grootschalige rekeninfrastructuur en gedeelde AI-voorzieningen, waaronder een centrale AI-ontwikkelomgeving voor toepassingen op schaal. Deze infrastructuur moet bedrijven, kennisinstellingen en overheden in staat stellen om veilig en schaalbaar AI-systemen te ontwikkelen en te testen, ook binnen wettelijke kaders.
Daarnaast wordt gewerkt met gecontroleerde testomgevingen, waarin organisaties AI kunnen toepassen terwijl toezicht en regelgeving actief meekijken. Dat helpt om praktijk en regels dichter bij elkaar te brengen.
Waarden, normen en regelgeving centraal
De agenda benadrukt dat AI-ontwikkeling in Nederland expliciet moet aansluiten bij Europese waarden. Transparantie, uitlegbaarheid en mensgericht ontwerp worden geen bijzaak. Met de komst van de Europese AI Act verschuift de aandacht naar hoe regels in de praktijk worden toegepast. Ethische, juridische en maatschappelijke aspecten krijgen structureel een plek in onderzoek en toepassing, onder meer via speciale ELSA-labs. ELSA staat voor Ethical, Legal and Societal Aspects en richt zich op de verantwoorde inzet van AI in de praktijk. Voor bedrijven betekent dit dat AI-systemen niet alleen technisch moeten werken, maar ook verdedigbaar moeten zijn. Niet achteraf, maar vanaf de tekentafel.
Talent blijft een knelpunt
Hoewel Nederland sterk is in onderzoek, blijft de beschikbaarheid van AI-talent beperkt. Nederland vertegenwoordigt ongeveer 4,1 procent van de Europese AI-talentpool. Tegelijk laten cijfers zien dat AI de productiviteit in sommige sectoren met 30 procent kan verhogen, en in kennisintensieve sectoren zelfs tot 70 procent.
De agenda zet daarom in op duidelijke scholing, praktijkgerichte leeromgevingen en een betere aansluiting tussen onderwijs en bedrijfsleven. AI-strategie en HR-beleid worden daarmee steeds sterker met elkaar verbonden.
Innovatie via samenwerking
De Nederlandse aanpak blijft sterk leunen op publiek-private samenwerking. Grote AI-programma’s moeten innovatie versnellen in sectoren zoals energie, mobiliteit, landbouw, zorg en veiligheid. In totaal richt de agenda zich op veertien maatschappelijke en economische werkgebieden, waarin AI toepasbaar moet worden gemaakt. Hiermee verschuift de focus van losse pilots naar gezamenlijke opschaling, met duidelijke verantwoordelijkheden voor overheid, bedrijven en kennisinstellingen.
Wat zegt dit over de koers richting 2027?
De AI-agenda laat weinig ruimte voor afwachten. Nederland stuurt aan op toepassing, met duidelijke verwachtingen rond infrastructuur, regelgeving, talent en waarden. Daarbij kijkt het land nadrukkelijk over de grens. Richting 2026 sluit Nederland actief aan bij Europese initiatieven zoals het EU AI Continent Action Plan en versterkt het de samenwerking met internationale partners.
Voor bedrijven komt het hierop neer: AI wordt steeds meer iets wat je samen doet, binnen afspraken die verder reiken dan de eigen organisatie. Europese samenwerking en gedeelde waarden spelen daarin een steeds grotere rol. Je hoeft niet alles tegelijk te doen, maar stil blijven staan wordt steeds lastiger vol te houden.