Het Data & Insights Network (D&IN) zet zich continu in om de belangen van haar leden te behartigen. Vanuit die rol startte de organisatie in 2020 een rechtszaak tegen het CBS. Volgens D&IN breidt het CBS zijn commerciële activiteiten uit en pikt daarmee werk in dat eigenlijk bij de markt hoort. Op 13 maart 2026 sprak de Hoge Raad zich uit. De uitkomst: D&IN krijgt op belangrijke punten gelijk, maar de bestaande regels blijven van kracht.
▼
Wat heeft de Hoge Raad vastgesteld?
De zaak draaide om één centrale vraag: opereert het CBS binnen de grenzen van zijn wettelijke taak? Het oordeel is kort: nee, het CBS opereert buiten zijn wettelijke kaders.
De Hoge Raad stelt vast dat de ministeriële regels en het beleid niet goed aansluiten op de wet en dat de wet strenger is dan die regels doen voorkomen. Toch verklaart de Hoge Raad de regels niet onverbindend. Ze mogen naast de wet blijven bestaan. De uitspraak richt zich op de juridische basis van de werkwijze van het CBS en niet op de inhoud van de data.
De rol van het CBS
Het CBS is de belangrijkste leverancier van statistische data in Nederland. De organisatie verzamelt en analyseert gegevens over de economie, arbeidsmarkt, bevolking en brede maatschappelijke ontwikkelingen. Die data vormt de basis voor beleid, onderzoek en besluitvorming bij overheid en bedrijven.
Maar volgens D&IN heeft het CBS de grenzen van die taak de afgelopen jaren steeds verder opgerekt. De organisatie voert steeds vaker opdrachten uit die ook door commerciële onderzoeksbureaus worden uitgevoerd en in het verleden door hen werden gedaan, voor zowel overheden als private partijen. De omvang van die opdrachten groeide van circa €20 miljoen naar meer dan €50 miljoen per jaar. Omdat het CBS met publieke middelen wordt gefinancierd, noemt D&IN dat oneerlijke concurrentie.
Wat verandert er?
De uitspraak maakt duidelijk dat het CBS zich moet beperken tot zijn werkprogramma. Opdrachten die daar buiten vallen en ook door marktpartijen kunnen worden uitgevoerd, mag het CBS niet langer zomaar aannemen. Werk dat de afgelopen jaren naar het CBS ging, komt daarmee in de toekomst weer bij de markt terecht.
D&IN heeft het ministerie van Economische Zaken en het CBS uitgenodigd voor overleg over de uitvoering van het arrest. Daarbij wordt ook gekeken naar activiteiten die in de afgelopen jaren onrechtmatig zijn verricht.
Wat betekent dit voor CBS-data en D&IN-leden?
D&IN blijft zich de komende periode inzetten voor de uitvoering van het arrest en een eerlijker speelveld voor haar leden.
Mocht je vragen of opmerkingen hebben, neem dan contact op met Rianne van der Loo (rianne@dinetwork.nl), directeur van D&IN.